|
Graves Hastalığı
Graves hastalığı bazen gözlerde büyüme yapan tiroid bezinin aşırı
çalışması hastalığıdır. Tiroid bezi aşırı çalışması hastalığı olan
kişilerin % 60-90’nını yani çoğunluğunu Graves hastalığı oluşturur. Dr.
Robert Graves tarafından ilk defa keşfedildiği veya tanımlandığı için
bu hastalığa Graves hastalığı adı verilmiştir.
Graves Hastalığı Kimlerde daha sık görülür?
Graves hastalığı hipertiroidinin en sık nedenidir. Her yaşta görülebilirse de, 20-40 yaş arasında en fazla görülür.
Kadınlarda erkeklerden 5-7 kat daha fazla görülürken toplumda görülme sıklığı % 1 kadardır.
Graves Hastalığında ailesel özellik vardır:
Graves hastası bir kişinin ailesinin diğer fertlerinde %15 oranında
Graves hastalığı saptanır. Bu nedenle ailesinde Graves hastalığı olan
kişiler tiroid tetkikleri yaptırmalıdırlar.
Graves Hastalığı Neden Oluşur?
Graves hastalığı bağışıklık sistemindeki bir bozukluk sonucu oluşur.
Nedeni bilinmeyen bir şekilde TSH hormonunun tiroid bezine bağlandığı
reseptör adı verilen proteinlere karşı antikor denilen proteinler
oluşur. Bu antikorların neden oluştuğu henüz bilinmemektedir. Kanda
artan TSH reseptör antikorları aynı TSH hormonu gibi tiroid bezine
yapışarak daha fazla çalışmasına ve aşırı miktarda tiroid hormonu
yapmasına neden olur. Sonuçta artan tiroid hormonları metabolizmamızı
hızlandırarak (çarpıntı, terleme gibi) Graves hastalığı ortaya çıkar.
Kimler Graves hastalığı için risk altındadır?
Graves hastalığına genetik eğilim katkıda bulunmaktadır. Bazı ailelerde
bu nedenle Graves hastalığı daha fazla görülür. Ailesinde Graves
hastası olan kişiler risk altındadır ve genetik veya kalıtımın
hastalığın gelişmesinde en önemli etken olduğu saptanmıştır.
Stres, üzüntü, sigara içmek, fazla iyotlu tuz yemek ve bazı ilaçlar bu hastalığın oluşumuna neden olabilir.
Stresin Graves hastalığı sıklığını artırdığı İkinci Dünya Savaşı
sırasında ve Yugoslavya’daki iç savaş sırasında saptanmıştır. İsveç’te
yapılan bir araştırmada Graves’li hastaların bir kısmında hastalık
ortaya çıkmadan önceki yıl içinde üzücü olaylar yaşadıkları
saptanmıştır. Bu hastalardaki sıkıntılı psikolojik durum (anksiyete)
tedavi edildiğinde hastalığın nüks oranında azalma olmuştur.
Graves hastalığı daha çok yılın ılık mevsimlerinde ortaya çıkar. Bu mevsimsel özelliğin nedeni tam bilinmemektedir.
Sigara içenlerde göz belirtileri daha şiddetli olduğu gibi, sigara içmeye devam edenlerde göz hastalığı şiddeti artmaktadır.
Allerjik yapısı olanlarda veya allerjik riniti olanlarda Graves hastalığı daha çok görülmektedir.
İyot fazla alımı da hafif seyreden hastalığı şiddetlendirmektedir.
Yeni bir düşünce ise gebelik sırasında bebeğin hücrelerinin annenin
kanına karışarak annenin tiroid bezine yerleşmesi ve bunların hastalık
yapmasıdır. Bu nedenle de kadınlarda bu hastalığın daha fazla görüldüğü
iddia edilmektedir.
Yapılan çalışmalar Graves hastalığının % 79 oranında genetik olarak
eğilimli olmak sebebiyle ortaya çıktığını, % 21 hastada ise çevresel
faktörler denilen üzüntü, stres, iyot alımı gibi nedenlerle ortaya
çıktığını göstermiştir.
Graves hastalığına eğilim yaratan nedenler Tablo- 1’ de verilmiştir.
Tablo-1: Graves Hastalığına Eğilim Yaratan Faktörler
Genetik eğilim (ailede olması)
Stres ve üzücü yaşam olayları
Sigara içmek
Kadınlarda östrojen hormonu
Doğum sonrası dönemde risk artar
Fazla miktarda iyotlu tuz yemek Graves hastalığını ortaya çıkarır
Lityum ilacı kullananlarda ortaya çıkar
Hepatit hastalığı nedeniyle İnterferon ilacı kullanan bazı hastalarda çıkabilir
Allerjik bünyesi olanlarda daha sık oluşur.
Graves Hastalığı Nasıl Başlar?
Hastalığın başlangıcı yavaştır. Genelde haftalar ve aylar içinde yavaş
olarak gelişir. Ancak bazı hastalarda hızlı bir başlangıç vardır.
Graves Hastalığında Vücutta Oluşan Belirtiler:
Graves hastalığının sık görülen üç önemli özelliği guatr, kanda tiroid
hormonlarında yükseklik ve göz belirtileridir. Tiroid bezinde büyüme,
yani guatr sıklıkla vardır ve bez içerisinde nodül pek olmaz, düz bir
büyüme vardır. Gözdeki belirtilere tıp dilinde oftalmopati
adı verilir. Daha az görülen diğer iki özellik ise bacak cildinde
iltihap olması ve parmaklarda çomak parmak denilen parmak uçlarında
bombeleşme oluşmasıdır. Bu iki belirti çok nadir görülür (Tablo-2).
Tablo-2: Graves Hastalığında Vücutta Oluşan Değişiklikler (Bulgular)
Guatr (tiroid bezi büyümesi) (sık)
Gözlerde büyüme (Oftalmopati) (sık)
Tiroid hormonlarının kanda yükselmesi ve TSH’nın düşmesi (Her zaman)
Bacak cildinde iltihap (nadir görülür)
Parmaklarda çomaklaşma (nadir görülür)
Graves Hastalarında Görülen Şikayetler:
Hastalığa bağlı şikayetler kişiden kişiye değişir. Her hastada aynı
şikayetler olmaz. Şikayetler hastalığın şiddetine, hastalığın süresine,
kişinin hastalığa duyarlılığına ve yaşına bağlı olarak değişiklikler
gösterir.
Yaşlılarda bazen şikayetler silik seyreder ve başlıca belirtiler yorgunluk ve kilo kaybı olabilir. Buna “maskeli hipertiroidizm” ismi verilir. Yaşlılarda hipertiroidi bazen Alzheimer
hastalığını taklit edebilir. Yaşlılarda bazen hastalık anlamsız
bakışlar, enerji tükenmesi ve bitkinlik ve demans ile kendini
gösterebilir. Graves’li hastalarda bulunan şikayetler Tablo-3’de
verilmiştir.
Tablo-3: Hipertiroidili Hastalarda Sık Rastlanan Şikayetler
Guatr
Hareketli olma, huzursuzluk
Çarpıntı (hızlı ve düzensiz kalp atımı olması
Yorgunluk
Güçsüzlük (ağır eşyaları kaldıramaz, merdiven çıkarken zorlanır)
Ellerde titreme
Saç dökülmesi
Sinirlilik, kolay heyecanlanma ve kolay öfkelenme
Canlı bakış, gözlerde büyüme, göz kapağında çekilme
Uykusuzluk, dikkat bozukluğu
Derinin sıcak, nemli ve ince olması
İshal
İştah artışı
Susama
Ağız kuruluğu
Sık idrara çıkma
Kilo kaybı (zayıflama)
Adetlerde azalma veya kesilme
Cinsel istekte azalma, sperm sayısında azalma
Erkeklerde meme büyümesi (jinekomasti)
Kemik erimesi
Kaslarda güçsüzlük
Çabuk yorulma
Graves hastalığı olan genç hastalarda çarpıntı, sinirlilik, aşırı
heyecanlanma veya duyarlılık, uyku bozuklukları, cinsel güçte azalma,
kolay yorulma, hareketlilik, ishal, aşırı terleme, sıcaktan hoşlanmama,
soğuğu tercih etme, ufak bir yürüyüşle hemen yorulma ve nefes darlığı,
kilo kaybı, iştah artışı, susama, ağız kuruması, adetlerde azalma, uyku
bozukluğu ve bazı psikolojik bozukluklar olabilir.
İştah artışına rağmen kilo kaybı bu hastalığın en önemli
belirtilerinden birisidir. Bu hastalık metabolizmayı hızlandırdığından
aşırı yemek yenmesine rağmen kilo kaybı olur. Çok nadiren kilo artışı
da olabilir.
Çarpıntı veya kalp atım sayısında ve nabız sayısında artış her 100
hastadan 96’sında görülür. İstirahatte iken nabız hızı dakikada 89’tan
fazladır.
Saç kılları incedir. Yaygın veya hafif saç dökülmesi görülebilir.
Hastalarda huzursuzluk ve aşırı sinirlilik vardır; ajite haldedirler ve
yerinde duramazlar. Bazen birden öfkelenirler. Kalabalık yerlerden
hoşlanmazlar. Ufak tefek şeyler için bağırıp, çağırırlar.
Kas güçsüzlüğü bazen çok şiddetli olur ve hasta sandalyeden kalkmakta veya merdiven çıkmada zorluk çeker.
Tırnaklar yumuşaktır ve kırılabilir. Tırnaklarda çekilme özellikle 4. ve 5. parmak tırnaklarında görülür.
Hastaların % 10’nunda bacaklarda, kolda ve diz ekleminde ağrı olabilir. Bu ağrılar bazen kendiğinden düzelebilir.
Cilt ince, ılık ve nemlidir. El ayalarında kırmızılık ve kaşıntı
olabilir. Ürtiker denilen cilt allerjisi ve vitiligo (ciltte renksiz
veya beyaz alanlar olması) da sıklıkla birlikte bulunur.
Oftalmopati
denilen göz belirtileri Graves’li hastaların % 25-30’unda saptanır.
Gözlerde öne doğru fırlama vardır. Bazı hastalarda çift görme şikayeti
olur. Görmede bozukluk, ışıktan rahatsız olma ve gözde kaşıntı ve yanma
meydana gelebilir. Bakışlar canlıdır ve üst göz kapağında gecikme ve
tam kapanma olmayabilir. Bazen şaşılık oluşabilir.
Ellerde ince
titreme vardır. Bunu daha iyi anlamak için eller uzatılır ve üzerine
ufak kağıtlar konur. Kağıtlarda ellerdeki titremeyle paralel titremeler
daha belirgin olarak ortaya çıkar. Bazen dilde ve göz kapaklarında da
titreme olabilir.
Hipertiroidili hastalarda kemik erimesi (diğer adıyla osteoporoz), kan
kalsiyum düzeyinde artma, ve kanda alkalen fosfataz tetkikinde artış
görülebilir. Bu hastalarda ayrıca kanda osteokalsin ve SHBG adı verilen
proteinlerin düzeyleri artar. Karaciğer testleri denilen SGOT, SGPT ve
GGT tetkiklerinde artış olur ve tedaviyle bu artışlar düzelir, fakat
bazı hastalarda ilaç tedavisiyle karaciğer tetkikleri gittikçe
yükselebilir, o zaman radyoaktif iyot tedavisi yapılması gerekir.
Kadınlarda adet düzeni bozulur; adet sayısında azalma veya kesilme
olabilir. Yumurtlamada bozukluk olduğundan gebe kalma şansı azalır.
Gebelikle birlikte hipertiroidi olursa düşük doğum ağırlıklı bebek
nedeni olduğu gibi ‘’Preeklampsi’’
denen tansiyon yükselmesi ve kusmalarla kendini gösteren bir hastalık
da ortaya çıkabilir. Bu nedenle çocuk isteyen kadınların Graves
hastalığı tedavisi bittikten sonra gebe kalmaları daha uygundur.
Erkeklerde memelerde büyüme, empotans ve sperm sayısında azalma olabilir.
Şeker hastalarında Graves hastalığı ortaya çıkarsa kan şekerinde
yükselmeler oluşur ve bu nedenle kullanılan ilaç dozunu artırmak veya
insülin kullanmak gerekebilir.
Metabolizma hızı arttığından kan yağlarında (kolesterol ve trigliserid düzeylerinde ve LDL kolesterol) azalma olur.
Graves Hastalığı İle Birlikte Sık Görülen Hastalıklar:
Bazı hastalıklar Graves hastalığı olan kişilerde daha sık görülür.
Bunun nedeni bağışıklık sisteminde bu hastalarda bozukluk
olmasındandır. Tip 1 şeker hastalığı, myastenia gravis denen kas
hastalığı, hipofiz bezi iltihabı ve kalpte üfürüm yapan mitral kapak
gevşekliği bunlardan başlıcalarıdır. Bu hastalıklar aşağıdaki
Tablo-4’de verilmiştir.
Tablo-4: Graves Hastalığı ile Birlikte Görülen Hastalıklar
Addison hastalığı (böbrek üstü bezi yetmezliği)
Tip 1 diyabetes mellitus (şeker hastalığı)
Yumurtalık yetersizliği,
Hipofiz bezi iltihabı
Hashimoto hastalığı
Çölyak hastalığı (bir bağırsak hastalığı)
Vitiligo (ciltte beyaz, renksiz alanlar olması)
Alopesi areata (saçkıran),
Myastenia gravis (bir kas hastalığı),
Trombosit isimli kan hücrelerinde azalma
Romatoit artrit (küçük eklemlerin romatizmal hastalığı)
Kalpte mitral kapak gevşekliği (prolapsusu)
HİPERTİROİDİ ZEHİRLİ GUATR TEDAVİSİ İÇİN MUTLAKA ENDOKRİN UZMANINA BAŞVURUNUZ
|
